سرايت امراض مشترك بين انسان و دام نيز از ديگر سبب‌هاى بيمارى است ، گاهى نيز براساس برخى باورداشت‌ها قصور در احترام به بزرگان و مقدسات را عامل بيمارى يا حتى مرگ مىدانند ( مجيدى خامنه : 87 ) . شيوه‌هاى تشخيص مرض نيز در طب سنتى تنوع زيادى داشته است ، مثلا براى تشخيص مرض سل در آبكنار گيلان ظرفى پرآب جلوى شخص مشكوك به بيمارى سل مىگذارند ، تا خلط سينهء خود را در آن بريزد ، اگر خلط روى آب بيايد ، آن شخص مسلول نيست و اگر ته آب رود مسلول است ( مير شكرايى ، 1374 : 471 ) . در طب سنتى استفاده از مواد طبيعى و گياهان دارويى و موادى كه منشأ حيوانى معدنى دارد رايج است . در ايران 2500 نوع گياه دارويى شناخته شده است كه نزديك به دويست رقم آن مصرف عام دارد و مجموعا سيصد تا چهارصد نوع آن در طب سنتى تجويز مىشود . البته بعضى از اين گياهان خواص گوناگون دارند ، مثلا سياه‌دانه براى معالجه هفتاد و دو نوع مرض مفيد است ، يا براى آويشن خواص متعددى مثل : ضد كرم ، ضد قارچ ، ضد باكترى ، ضد اسپاسم ، آرام‌بخش ، تقويت‌كنندهء چشم ، ضدعفونىكنندهء دهان و حلق و بينى و زخم ، تسريع‌كنندهء گردش خون و گشادكنندهء عروق قائل هستند . وقتى تجويز شد ، هريك از اين مرض‌ها كه شخص بدان مبتلا باشد ، درمان مىشود . در طب سنتى سن و جنس بيمار هم در نظر گرفته مىشد . براى بچه‌ها گرچه همان داروى بزرگ‌سالان تجويز مىكردند اما مقدار آن كمتر بود . معمولا از سن يك سالگى تا هفت سالگى از يك دستور و از هفت سال به بالا هم از دستور همسان استفاده مىشد . در طب سنتى از داروى مشابه هم مىتوان استفاده كرد مثلا اگر بومادران تجويز شد و نبود ، يك يا چند گياهى كه خواصى مشابه آن دارد جايگزين مىشود ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) « 1 » . پيشگيرى نيز يكى از شاخه‌هاى مهم طب سنتى است كه به‌خصوص بر مهم‌ترين اعضاى جامعه يعنى زن و كودك تكيه دارد و مخصوصا زن حامله بيشتر مورد نظر بوده است ، گرچه طبق معمول برخى از سازوكارهاى اين شاخه جنبهء باور و حتى خرافى دارد ، ولى همين دستور العمل‌هاى به ظاهر خرافى و همين بايد و نبايدها گاه نقش بسيار مؤثرى در سلامت نفس و روح زن حامله و كودك او داشته است . مثلا در طب كودك مردم خراسان چشم چپ شدن بچه را ناشى از اين مىدانند كه كسى بالاى سر بچهء شيرخوار فرياد كند ( محجوب : 440 ) . در ميبد نشستن يا ايستادن بالاى سر بچه به طورى كه نگاه او را به خود جلب كنند ، سبب

--> ( 1 ) . نگارنده اين اطلاعات را از مصاحبه شهريور 1371 با دكتر صفدر صانعى پزشك متخصص قلب و عروق كه در اصفهان به گياه‌درمانى اشتغال داشت ، كسب كرده‌ام .